Pomorski Thinkletter

Uniwersalistyczny instytucjonalizm i wolnorynkowy liberalizm lat dziewięćdziesiątych zmieniają się pod naporem napięć geopolitycznych. W tych warunkach polityka handlowa staje się jednym z filarów bezpieczeństwa państwa, a odporność – celem równoważnym z efektywnością ekonomiczną. Globalizacja jednak się nie kończy, lecz przyjmuje nową postać.

Polskie państwo zostało zaprojektowane na czas „końca historii” – stabilności geopolitycznej, przewidywalnych zagrożeń i dominacji procedur nad sprawczością. Tymczasem pełnoskalowa wojna w Ukrainie oraz narastająca rywalizacja mocarstw pokazały, że „historia wróciła”, a wraz z nią konieczność działania w warunkach presji i niepewności. Powstaje pytanie, czy instytucjonalna architektura III RP jest w stanie zapewnić realną suwerenność i bezpieczeństwo w świecie, w którym wojna, szantaż i różnego rodzaju zależności znów stają się narzędziami polityki międzynarodowej.

Suwerenność cyfrowa staje się coraz ważniejszym filarem nowoczesnej państwowości. W świecie rosnącej zależności od globalnych platform, chmur obliczeniowych i systemów sztucznej inteligencji kontrola nad infrastrukturą, danymi, standardami technologicznymi oraz własnym ekosystemem IT przestaje być kwestią wyłącznie sprawnej administracji, a zaczyna decydować o bezpieczeństwie państwa, odporności gospodarki i realnej podmiotowości politycznej.

Bezpieczeństwo państw coraz wyraźniej opiera się współcześnie na jakości infrastruktury, sprawności instytucji publicznych, odporności gospodarki i zdolności regionów do działania w warunkach kryzysu. W tej sytuacji fundusze europejskie przestają pełnić wyłącznie funkcję rozwojową, stają się jednym z kluczowych narzędzi wzmacniania strategicznej odporności – zarówno poszczególnych województw, jak i całej Polski oraz Unii Europejskiej.

Podkarpackie, łącząc funkcje logistyczne, militarne, przemysłowe i technologiczne, stało się w ciągu ostatnich trzech lat jednym z najważniejszych dla bezpieczeństwa w Europie regionów. Położenie przy granicy z Ukrainą, rola lotniska w Jasionce, rozwój infrastruktury transportowej, obecność wojsk NATO oraz potencjał przemysłowy i innowacyjny regionu to czynniki, które decydują o strategicznym znaczeniu regionu.

Dolny Śląsk to dobry przykład na to, jak siła regionu (infrastruktura transportowa, zaplecze przemysłowe, obecność sojuszników i sprawny samorząd) przekłada się na współczesne bezpieczeństwo całego państwa. Rozbudowa lotniska, rozwój przemysłu obronnego, inwestycje w mobilność, współpraca z wojskiem oraz wzmacnianie gotowości służb i mieszkańców składają się dziś na spójny model odporności, w którym Dolny Śląsk staje się aktywnym partnerem dla władz i instytucji centralnych.

Przełom bezpieczeństwa, którego Europa doświadcza od 2014 roku, a szczególnie od pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, zmienił znaczenie wschodniej granicy Unii Europejskiej i NATO. To, co przez lata postrzegano głównie jako przestrzeń kontaktu, wymiany i integracji, stało się dziś obszarem koncentracji ryzyk militarnych, hybrydowych, migracyjnych i infrastrukturalnych. W tej nowej rzeczywistości województwo podlaskie przestaje być peryferium, a staje się jednym z kluczowych regionów europejskiego bezpieczeństwa, w którym w praktyce weryfikuje się skuteczność państwa, wiarygodność wspólnoty europejskiej i realna zdolność do łączenia ochrony granic z ochroną wartości, na których zbudowana jest Unia.

Uszkodzenia infrastruktury podmorskiej, zakłócenia GPS oraz rosnąca aktywność militarna i wywiadowcza na Bałtyku pokazują, że bezpieczeństwo państwa wymaga dziś nowych narzędzi. Polska potrzebuje systemu monitorowania akwenu w oparciu o dane satelitarne, analizy informacji i nowoczesne technologie. Naturalnym miejscem rozwijania takich kompetencji powinien być Gdańsk.

Bezpieczeństwo państwa coraz wyraźniej bazuje dziś nie tyle na potędze samych armii i doskonałości centralnych strategii, jak odporności miast i gmin, które jako pierwsze mierzą się ze skutkami różnorodnych kryzysów, presji hybrydowej i zagrożeń infrastrukturalnych. Białystok, położony na wschodniej flance Unii Europejskiej, pokazuje, że odporność współczesnego samorządu tworzą równocześnie inwestycje w ochronę ludności, sprawne usługi publiczne, bezpieczeństwo energetyczne, jakość życia oraz polityka zatrzymywania młodych mieszkańców.